Putu Wijaya (Bali, 1944) is een van de bekendste schrijvers, dramaturgen en scenarioschrijvers van Indonesië en werkte vijftien jaar als journalist voor de tijdschriften Tempo en Zaman. meer info Terug naar Archief	© Serge Ligtenberg

Eenzaam (Sepi)

Toen zijn vader overleed kreeg Vrijheid een ingeving. "Papa was een praktisch en realistisch mens. Hij was verstandig, nobel en zuinig. Hij hield absoluut niet van verspilling, zelfs met betrekking tot zijn eigen lichaam", zei Vrijheid na enig wikken en wegen.

Na drie uur hevig nadenken besloot hij uiteindelijk zijn vaders beide handen af te hakken en ze aan zijn eigen lichaam te bevestigen. Bijna wilde hij ook zijn vaders voeten afhakken, maar de dokter die het zou uitvoeren protesteerde, want hij had gezien dat de voeten van de oude man er niet best aan toe waren. "De handen zijn voldoende, met die behulpzame handen erf je genoeg; het zwerversbloed van zijn voeten heb je niet nodig, we kunnen het niet hebben dat je gaat rondlummelen als een schooier", zei de dokter.

Eigenlijk vond Vrijheid het heel jammer, maar hij moest wel toegeven. Toch had hij nog een kleine suggestie. "Wat dacht u van zijn je weet wel, het ziet er nog goed uit," zei Vrijheid quasi bedeesd terwijl hij naar zijn vaders geslachtsorgaan wees. De dokter dacht een ogenblik na, pakte zijn microscoop en deed een zorgvuldig onderzoek. Tenslotte testte hij het orgaan met een of ander instrument. Het bleek nog goed te kunnen functioneren als er wat energie bij kwam. En de afmeting van het orgaan was niet gering.

Vrijheid stond op het punt om trots in schateren uit te barsten, maar de dokter schudde zijn hoofd. "Onmogelijk", sprak hij beslist, "vanuit een ethisch oogpunt zou dit een schandaal kunnen veroorzaken, praktisch gezien zal het zeker een morele crisis teweeg brengen, terwijl we wettelijk het gevaar lopen het Oedipus Complex te propageren, een van die geïmporteerde zaken die niet stroken met onze politieke identiteit. Het risico is dus enorm groot."

"Dat geeft toch niet, des te beter, het is een experiment. Hoe groter de uitdaging, hoe groter de waarde voor onderzoek. Dit is een revolutie die niet bloedig is en nog goedkoop ook. Een nationale bewustwording zonder moorden, er wordt alleen maar gebruik gemaakt van iemand die al door God vermoord werd."

Maar de dokter bleef zijn hoofd schudden. "Nee", zei hij, "Ik heb geen ambitie om een revolutie te starten, ik wil het risico niet delen. Ik ben wel goed, maar niet gek. Ik kan dus niet altijd zeggen dat het wel kan, hoewel ik het natuurlijk kan, want er zijn nog steeds bepaalde factoren X waar ik altijd rekening mee houd bij mijn zoektocht naar geluk in deze wereld.", zei hij.

"Al goed, al goed, dokter, u wordt zowaar sentimenteel. Doe het nou maar gewoon, ik sta wel voor de gevolgen in," sprak Vrijheid wrevelig. "Het enige wat u hoeft bij te dragen, dokter, is uw vakkennis, de verantwoording is mijn zaak, u moet in eenvoudige termen kunnen denken. Probeert u eens een beetje revolutionair te zijn, dokter."

"Ik ben revolutionair, mijn geest is revolutionair genoeg."

"Maar alleen diep in uw hart. Dat is niet genoeg. Kom op, zet dat vitale orgaan er nou maar aan, het zou toch zonde zijn als het in de grond zou rotten. Laten we eens kijken wat we nog meer zouden kunnen gebruiken. De ogen? Het hart? De nieren? Zijn tanden misschien?"

De dokter schudde zijn hoofd.

" Het probleem zit hem hierin, dat de organen van dit lichaam er wel goed uitzien, maar ze zijn getraind om dingen op een bepaalde manier uit te voeren volgens het gedachtenpatroon van de overledene. Hun ideologie, hun levensfilosofie, stijl, acties en gewoontes zijn al gevormd. Het is moeilijk om ze nog weer te veranderen. Ik kan die organen in je lichaam transplanteren, Vrijheid, maar ik kan niet garanderen dat ze je zullen gehoorzamen. Veronderstel dat het omgekeerde gebeurt en dat je je aan hun moet onderwerpen. Stel je voor, waarom zou je Vrijheid heten als je uiteindelijk toch niet vrij bent? En dit is nog maar één van de risico's, de andere...?"

Vrijheid lachte.

"Als ik stom was, zouden papa's vitale organen me inderdaad van alles kunnen bevelen, maar zo stom ben ik niet. Het zou toch zinloos zijn later geboren te worden dan onze papa's als we niet slimmer zijn dan hen. Dit is de levensbeschouwing van iemand die Vrijheid heet. Dus dokter, uw angst, hoe menselijk ook, is feitelijk irrationeel. Dus naai ze maar aan!"

"Wat wil je aangenaaid krijgen?"

"Dat vitale orgaan."

Dat verwarde de dokter

"Dus je wilt er twee hebben?"

"Niet alleen twee. Als het kon zou ik er wel tien willen hebben. En hoor eens, ik wil hem niet op dezelfde plaats. Dat noem ik oncreatief. Ik wil dat u een beetje improviseert. Plaats hem maar hier!"

Zonder aarzelen wees Vrijheid naar het midden van zijn voorhoofd. "Precies hier, alsof het een directe pijplijn is voor wat mijn hersenen voortbrengen, dus geen pijplijn voor de producten van mijn ingewanden!"

De dokter was totaal onthutst en schudde opnieuw zijn hoofd. Vrijheid werd kwaad.

"Wat is dit, wat is er nou? Dokter, u bent ontzettend traag, vanaf daarstraks staat u al beteuterd uw hoofd te schudden. Zet hem er nu maar aan voor hij begint te rotten. Kom op. Ik hoef toch niet te gaan schreeuwen wel?"

De dokter schudde opnieuw zijn hoofd en toen bracht hij zijn mond dichterbij en fluisterde;

"Het zit zo, Vrijheid, het probleem is nog niet zo eenvoudig. Dit soort experimenten zijn al uitgeprobeerd, alleen ze zijn niet voortgezet omdat de resultaten niet bevredigend genoeg waren. Wat ik bedoel, als het eenmaal is vastgezet, want het orgaan zit normaal gesproken aan de onderkant, dicht bij de aarde, weigert het om aan de bovenkant te zitten. Het komt dusdanig in verzet dat we gedwongen worden met ons hoofd naar beneden te lopen en onze voeten naar boven."

"Hoe weet u dat, dokter?"

Nou eh.. omdat ik dat experiment een keer zelf heb uitgeprobeerd," zei de dokter verlegen.

"Geweldig!" riep Vrijheid. "Wat jammer dat u geen echt revolutionair bloed heeft. Dat is nou precies wat ik wil: ondersteboven lopen en niet toegeven aan de wet van de zwaartekracht. Mijn God, is het niet heerlijk. Kom op dokter, geen tijd verknoeien, zet hem erop en wel nu!"

Na al die aansporingen was de dokter tenslotte bereid het orgaan op Vrijheids voorhoofd te plaatsen. En precies zoals hij gezegd had kon Vrijheid na de operatie niet langer op zijn eigen voeten staan, want zijn hoofd was te zwaar geworden. Noodgedwongen moest hij nu op zijn handen lopen, terwijl zijn vaders handen vastgemaakt werden aan zijn middel als vervanging van de oorspronkelijke functie van zijn eigen handen.

"Hoe voelt het nu?", vroeg de dokter bezorgd.

Vrijheid lachte schaterend.

"Fantastisch dokter. Niet alleen is de wereld nu omgekeerd, maar ook alle waarden. Lelijk is mooi geworden, hard is veranderd in zacht. Zij die niet liefhadden beminnen nu. Onrechtvaardigheid wordt rechtvaardigheid en fout wordt goed. Geweldig. Ik ben zeer tevreden met deze acrobatiek!" riep Vrijheid.

De dokter was verbaasd maar kon niet anders dan in de vreugde delen bij het zien van zo'n tevreden klant.

Maar slechts een maand later verscheen Vrijheid weer in grote haast. Nog buiten de praktijkruimte schreeuwde hij al hysterisch.

"Dokteeerrrr!"

De dokter schoot naar buiten en greep Vrijheid vast.

"Wat is er aan de hand?"

"Ik ben zo eenzaaaaamm! Waarom heb je me niet gezegd dat ik wel eens eenzaam zou kunnen worden, zo ondersteboven lopend in mijn eentje. Waarom heb je me dat niet van tevoren verteld!"

De dokter schudde zijn hoofd.

"Het spijt me, glad vergeten, beste jongen, glad vergeten, Vrijheid."

"Haal het eraf, haal het eraf, ik wil niet eenzaam zijn! Kom op!"

De dokter schudde zijn hoofd.

"Wat nou?"

"Ik kan het vastzetten, maar ik kan het niet losmaken."

"Je liegt! Dat kun je best. Je wilt het alleen niet!"

De dokter bleef zijn hoofd schudden.

"Waarom wil je het niet doen?"

Plotseling begon de dokter te huilen. Zijn oude ogen konden nog steeds tranen tevoorschijn brengen. Hij stond te trillen.

"Genoeg, Vrijheid, genoeg, zo is het nu eenmaal. Blijf gewoon zo ondersteboven lopen, negeer de eenzaamheid, verdraag het maar, het is goed, het zal steeds makkelijker worden, wat ik bedoel is dat het steeds meer zijn nut zal hebben. Ik ben oud en moe van het praten tegen mensen die me toch niet geloven. Voor mij is het makkelijker te praten met een voorbeeld erbij. Genoeg nu, laat het maar zo, bereik inzicht, versterk je geloof en word een held, een voorbeeld, opdat anderen jouw dwaasheid niet ook hoeven te begaan!"

De dokter was niet in staat zijn woorden te vervolgen. Hij viel flauw. Vrijheid bleef alleen achter temidden van allerlei vreemde instrumenten, omhuld door de medische geur van een vergaande ontwikkeling. Hij voelde zich steeds leger, eenzamer en eenzamer en geen einde in zicht.

Jakarta, 1981
vert: Linde Voûte

Terug naar Archief

© 2008, Stichting Literair Festival Suriname • Alle rechten voorbehouden